Największy wodospad na świecie – gdzie się znajduje?

Największy wodospad świata pod względem wysokości to Salto Angel w Wenezueli – jego całkowita wysokość wynosi 979 metrów, a swobodny spadek 807 metrów. Ta kaskada leży w Parku Narodowym Canaima na płaskowyżu Auyantepui. W artykule wyjaśniam, co dokładnie oznacza określenie „największy”, kto odkrył to miejsce i jak je zobaczyć.

Gdzie leży Salto Angel i co go wyróżnia?

Miejsce, które w rankingach bywa nazywane największym wodospadem na świecie, znajduje się w południowo-wschodniej Wenezueli, w stanie Bolívar. Jest częścią Parku Narodowego Canaima, obszaru wpisanego na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jeden z najrozleglejszych parków narodowych na kontynencie, a jego krajobraz tworzą głównie stoliwa zwane tepui.

Woda zaczyna swój bieg na północnym stoku Auyantepui. W języku ludu Pemon ta nazwa oznacza Diabelską Górę i doskonale oddaje surowość tego terenu. Z krawędzi płaskowyżu strumień opada do Río Churún, dopływu rzeki Caroni, która dalej płynie przez gęstą dżunglę.

Parametry są tu naprawdę spektakularne. Całkowita wysokość Salto Angel sięga 979 metrów, a najdłuższy pojedynczy pionowy spadek to 807 metrów. Dla porównania – to niemal dziewiętnaście razy więcej niż wysokość wodospadu Niagara, którego główna kaskada ma około 53 metrów.

Krajobraz wokół wodospadu inspirował twórców – pojawił się między innymi w filmie animowanym Odlot, a okoliczne tepui bywają wiązane z powieścią Arthura Conan Doyla „Zaginiony świat”. W lokalnej legendzie kaskada powstała z żalu dziewczyny o imieniu Churun. To kulturowe tło dodaje miejscu dodatkowego znaczenia.

Park Narodowy Canaima

Ten rozległy obszar chroniony obejmuje fragment Wyżyny Gujańskiej. Oprócz samej kaskady chroni unikalny ekosystem flory i fauny, w tym gatunki występujące wyłącznie na izolowanych szczytach tepui. Właśnie dlatego cały teren zyskał wpis na listę UNESCO.

Skąd pochodzi lokalna nazwa Kerepakupai Merú?

Miejscowa ludność Pemon od dawna określa wodospad jako Kerepakupai Merú, co tłumaczy się jako „wodospad najgłębszego miejsca”. Były prezydent Wenezueli Hugo Chavez próbował oficjalnie wprowadzić nazwę Kerepakupai Vena, jednak ta zmiana nie przyjęła się powszechnie.

Kto pierwszy dotarł do Salto Angel?

Choć dla lokalnych plemion wodospad był znany od setek lat, pierwsze udokumentowane odkrycie przypisuje się wenezuelskiemu badaczowi Ernesto Sanchezowi La Cruz, który miał tam dotrzeć w 1910 roku. Mimo to świat usłyszał o tym miejscu dopiero kilkadziesiąt lat później za sprawą amerykańskiego pilota Jamesa Angela.

James Angel, poszukiwacz złota, przelatywał nad Gran Sabana w latach 30. XX wieku. Zaintrygowała go potężna kaskada spływająca z Auyantepui. W 1937 roku postanowił wylądować na płaskowyżu. Jego maszyna ugrzęzła w błotnistym podłożu, a pilot wraz z żoną i towarzyszem musieli przedzierać się przez dżunglę przez 11 dni, zanim dotarli do cywilizacji.

Co stało się z wrakiem samolotu?

Maszyna pozostała na górze przez ponad trzydzieści lat. Z czasem wrak przewieziono do Muzeum Lotnictwa w Maraca, gdzie stał się symbolem tej trudnej wyprawy. W 1960 roku prochy Jamesa Angela, zgodnie z jego życzeniem, zostały rozsypane nad wodospadem, który nazwano na jego cześć Salto Angel.

Jak zmienia się wodospad w porze suchej i deszczowej?

Wygląd kaskady zależy mocno od warunków pogodowych. Najlepszy czas na obserwację to pora deszczowa, która w tym regionie trwa od czerwca do grudnia. Wtedy przepływ wody jest najobfitszy, a wodospad rozlewa się szerzej i tworzy potężną, mglistą kurtynę. W promieniu około jednego kilometra można wówczas poczuć drobinki wody.

W porze suchej strumień słabnie na tyle, że niektóre partie kaskady potrafią niemal zanikać. To sezonowe zjawisko sprawia, że część badaczy dyskutuje, czy w ogóle można traktować Salto Angel jako wodospad stały. Nie zmienia to jednak faktu, że pod względem wysokości całościowej pozostaje on bezkonkurencyjny wśród lądowych kaskad.

Salto Angel mierzy 979 metrów, a jego najdłuższy pojedynczy spadek wynosi 807 metrów – to niemal 19 razy więcej niż wysokość wodospadu Niagara.

Jak zaplanować wyprawę do Salto Angel?

Dostęp do wodospadu nie należy do łatwych, bo leży on w gęstej dżungli z dala od utwardzonych dróg. Zazwyczaj wyprawa zaczyna się w mieście Canaima, do którego można dolecieć małym samolotem z Caracas lub innych większych miast Wenezueli. To najwygodniejszy fragment podróży, bo dalej zaczyna się trasa rzeczna lub piesza.

Transport z Canaima

W porze deszczowej z Canaima kursują łodzie, które prowadzą przez dopływ rzeki Caroni. W porze suchej część trasy trzeba pokonać pieszo, co znacząco wydłuża czas całej eskapady. Bez względu na porę roku warunki bywają wymagające, dlatego wycieczki zwykle organizuje się z lokalnym przewodnikiem.

Przed wyprawą warto przygotować się na kilka etapów podróży:

• przelot z większego miasta Wenezueli do Canaima,
• przeprawę łodzią po rzece Caroni lub jej dopływie,
• marsz przez fragment dżungli w stronę podnóża góry,
• podejście do punktu widokowego Mirador Laime.

Punkt widokowy Mirador Laime

Ostatni etap prowadzi na Mirador Laime. To z tego miejsca rozciąga się najlepszy widok na kaskadę spadającą z krawędzi Auyantepui. Warto zawczasu sprawdzić warunki, bo przy niskim przepływie woda może być ledwo widoczna z tej perspektywy.

Które wodospady rywalizują o miano największych?

Określenie „największy wodospad świata” zależy od przyjętego kryterium. Pod względem wysokości całkowitej pierwsze miejsce należy do Salto Angel, ale pod względem szerokości, objętości przepływu czy powierzchni kurtyny wodnej prowadzą zupełnie inne obiekty. Dlatego w zestawieniach warto osobno rozpatrywać wysokość, szerokość i natężenie przepływu.

W klasyfikacji najwyższych wodospadów lądowych tuż za Salto Angel plasuje się Tugela. Ten kompleks pięciu kaskad leży w Górach Smoczych w Republice Południowej Afryki i osiąga łączny spadek 948 metrów. Różnica między pierwszym a drugim miejscem wynosi zaledwie 31 metrów, choć w praktyce oba obiekty mają zupełnie inny charakter.

Najwyższe wodospady lądowe

Kolejne miejsca w rankingu wysokości zajmują mniej znane, ale równie wysokie kaskady. W Peru znajduje się Cataratas las Tres Hermanas o wysokości 914 metrów, a także Yumbilla, którego parametry szacuje się na 896 metrów. Na hawajskiej wyspie Molokai leży Olo’upena Falls, gdzie woda opada z wysokości 900 metrów.

Wysokość nie jest jedynym kryterium wielkości wodospadu. Gdy ocenia się szerokość, prowadzą Wodospady Iguazu, a pod względem przepływu przodują Wodospady Livingstone na rzece Kongo.

Poniższa tabela pokazuje kilka rekordowych wodospadów według różnych kryteriów:

Rekordy szerokości i przepływu

Wodospad Wiktorii na rzece Zambezi ma około 1708 metrów szerokości i wysokość 108 metrów. Wodospady Iguazu na granicy Brazylii i Argentyny składają się z 275 oddzielnych kaskad rozciągających się na 2,7–3,2 kilometra. Z kolei Wodospady Livingstone na rzece Kongo notują średni przepływ sięgający 42 000 m³/s, co daje im tytuł najpotężniejszych pod względem natężenia przepływu.

W zestawieniach pojawia się też podwodna katarakta w Cieśninie Duńskiej. To zjawisko mierzy 3500 metrów wysokości i rozciąga się na około 480 kilometrów, a przepływa przez nie ponad 3,5 miliona metrów sześciennych wody na sekundę. Powstaje, gdy zimna, gęsta woda z Morza Grenlandzkiego opada i przemieszcza się nad podwodną krawędzią w kierunku cieplejszych wód Basenu Irmingera na północnym Atlantyku.

Rekordy Europy i Polski

Na kontynencie europejskim najwyższy jest Vinnufallet w Norwegii – jego spadek sięga 865 metrów i leży w pobliżu Sunndalsøra. W Austrii wysokie Wodospady Krimml mają łączną wysokość 385 metrów i trzy poziomy kaskad. Na Islandii Skógafoss przekracza 60 metrów. W polskich Tatrach pierwsze miejsce pod względem wysokości zajmuje Siklawa w Dolinie Roztoki, której spadek szacuje się na 65–70 metrów. Zasila ją potok Roztoka wypływający z Wielkiego Stawu Polskiego, a woda przecina próg między Doliną Pięciu Stawów a Doliną Roztoki.