Kaplica Czaszek w Czermnej – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Kaplica Czaszek w Czermnej to barokowe ossuarium w Kudowie-Zdroju, którego ściany i sklepienie pokrywa około 3 tysięcy ludzkich czaszek i kości, a dalsze 20–30 tysięcy szczątków spoczywa w podziemnej krypcie. Obiekt można zwiedzać od wtorku do niedzieli, a bilet normalny kosztuje 10 zł. To jedyna taka świątynia w Polsce i jedna z trzech w Europie. Zapraszamy do przeczytania szczegółów o historii, godzinach otwarcia, cenach biletów i dojeździe.

Historia Kaplicy Czaszek – jak powstało ossuarium?

Kaplica Czaszek w Czermnej powstała w latach 1776–1784 z inicjatywy księdza Wacława Tomaszka, czeskiego proboszcza miejscowej parafii. W 1776 roku duchowny zauważył w skarpie obok dzwonnicy ludzkie czaszki i kości. Wezwał grabarza J. Langera oraz kościelnego J. Schmidta i wspólnie zaczęli odkrywać płytko zakopane szczątki. Nie przypuszczali, że natrafią na tak ogromną liczbę ludzkich kości.

Odkryte szczątki należały najprawdopodobniej do ofiar wojen toczonych na ziemi kłodzkiej – głównie wojny trzydziestoletniej, wojny siedmioletniej oraz epidemii cholery z XVII i XVIII wieku. Kości pochodziły przede wszystkim z terenu dzisiejszego cmentarza parafialnego. Ksiądz Tomaszek polecił je oczyścić, wybielić i zgromadzić w jednym miejscu. Pomysł budowy kaplicy-ossuarium zrodził się po wizycie duchownego w rzymskich katakumbach w 1775 roku.

Budowę wspierał Leopold von Leslie. Po wzniesieniu kaplicy ksiądz Tomaszek i grabarz Langer przez blisko 20 lat zbierali ludzkie szczątki w rejonie Kudowy, Dusznik i Polanicy. Prace nad wystrojem trwały do 1804 roku. Zarówno ksiądz, jak i grabarz zażyczyli sobie, aby ich kości po 20 latach od śmierci również spoczęły w tym miejscu.

Architektura i wnętrze – co zobaczysz w środku?

Niewielka barokowa kaplica murowana stoi na planie kwadratu, pomiędzy kościołem św. Bartłomieja a wolnostojącą dzwonnicą. Ściany i sklepienie pokrywa około 3 tysięcy ciasno ułożonych czaszek i kości ludzkich. Kolejne 20–30 tysięcy szczątków spoczywa w krypcie pod podłogą. Na głównej ścianie umieszczono skromny ołtarz z barokowym krucyfiksem, na którym leżą wybrane okazy czaszek.

Wśród warstw kości udowych i czaszek znajdują się dwie drewniane rzeźby aniołów. Jeden trzyma trąbkę i tablicę z łacińskim napisem „Powstańcie z martwych”, drugi wagę z napisem „Pójdźcie pod sąd”. Przed wejściem stoi pomnik z trójjęzycznym napisem po niemiecku, czesku i polsku: „Ofiarom wojen ku upamiętnieniu, a żywym ku przestrodze 1914”.

Najciekawsze czaszki i kości

Na ołtarzu i przy ścianach wyeksponowano czaszki kilku konkretnych osób. Należą do nich między innymi:

• czaszka księdza Wacława Tomaszka,
• czaszka grabarza J. Langera,
• czaszka sołtysa Czermnej i jego żony,
• czaszka Tatara o charakterystycznej anatomii.

Osobną uwagę zwraca czaszka sołtysa Martinca ze śladami kul. Mężczyzna został rozstrzelany przez Prusaków w czasie wojny siedmioletniej za przeprowadzanie wojsk austriackich przez Błędne Skały. Jego żona zginęła od ciosu ostrym narzędziem, gdy próbowała zasłonić męża własnym ciałem. W kaplicy znajduje się także kość udowa człowieka o wzroście około 2 metrów, prawdopodobnie Szweda, oraz źle zrośnięta kość kończyny.

Zwiedzanie – godziny otwarcia i ceny biletów

Kaplicę Czaszek można zwiedzać od wtorku do niedzieli. Obiekt jest czynny w różnych porach roku, a ostatnie wejście odbywa się na 15 minut przed zamknięciem. Aktualne godziny otwarcia w 2026 roku przedstawiają się następująco:

Zwiedzanie trwa zwykle około 15–20 minut i odbywa się w grupach liczących mniej więcej 10 osób. Wejście jest możliwe wyłącznie z przewodnikiem. Jeśli w środku przebywa inna grupa, trzeba poczekać na kolejną turę.

Ceny biletów w 2026 roku

Bilety kupisz w kasie naprzeciwko kaplicy. Dochód ze sprzedaży przeznaczany jest na remonty i konserwację zabytku. Cennik wygląda następująco:

Jeśli drzwi kasy są zamknięte, a jesteś w godzinach otwarcia, warto chwilę poczekać. Osoba sprzedająca bilety może w tym czasie oprowadzać grupę wewnątrz kaplicy.

Zasady zwiedzania

Kaplica Czaszek to zbiorowy grobowiec, dlatego obowiązuje w niej całkowity zakaz fotografowania i filmowania. Należy zachować ciszę oraz założyć strój stosowny do miejsca sakralnego. To przestrzeń, w której spoczywają szczątki tysięcy ludzi, więc szacunek dla zmarłych jest tu priorytetem.

W Kaplicy Czaszek obowiązuje zakaz fotografowania i filmowania, a wejście możliwe jest wyłącznie z przewodnikiem.

Dojazd i parking – jak dotrzeć do kaplicy?

Kaplica Czaszek znajduje się w Czermnej, dzielnicy Kudowy-Zdroju, około 1 kilometr od centrum miasta, w dolinie rzeki Czermnicy. Samochodem dojedziesz ulicą Jana Pawła II, a następnie ulicą Tadeusza Kościuszki. W pobliżu obiektu dostępne są dwa parkingi – płatny przy ulicy Kościuszki i bezpłatny przy ulicy Moniuszki.

Z parku zdrojowego w Kudowie można też dojść pieszo. Spacer ulicą Stanisława Moniuszki w kierunku północnym zajmuje około 15 minut. Wejście na teren kaplicy prowadzi przez cmentarz parafialny, a drogę wskazują kamienne drogowskazy. Przy okazji warto spojrzeć na XIX-wieczne nagrobki i epitafia umieszczone w murach cmentarza.

Adres obiektu de facto to ulica Tadeusza Kościuszki 54, choć formalnie zabytek nie ma przypisanego adresu. Kontakt z parafią możliwy jest telefonicznie pod numerem +48 605 540 927 oraz mailowo: [email protected].

Ciekawostki o Kaplicy Czaszek

Kaplica Czaszek w Czermnej to jedyny tego typu obiekt w Polsce i jeden z trzech w Europie. Podobne ossuaria znajdują się w Rzymie oraz w czeskiej Kutnej Horze. Zabytek został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych pod numerem 693 10 maja 1960 roku. Raz w roku, o północy z 14 na 15 sierpnia, odprawiana jest tu msza święta za osoby spoczywające w kaplicy oraz za zmarłych wskutek długich chorób lub wypadków.

W pobliżu kaplicy stoi także kościół św. Bartłomieja z XVII wieku oraz dzwonnica z 1603 roku. Naprzeciwko wejścia do świątyni można zobaczyć replikę całunu turyńskiego i kamienny krzyż z napisem „Krzyż Naszą Nadzieją”. Wszystkie te elementy tworzą spójny zespół sakralny parafii w Czermnej.

Ściany i sklepienie kaplicy pokrywa około 3 tysięcy ciasno ułożonych czaszek i kości, a dalsze 20–30 tysięcy szczątków spoczywa w krypcie pod podłogą.