Latarnie morskie w Polsce – przewodnik, lokalizacje, ciekawostki

Na polskim wybrzeżu Bałtyku działa 15 czynnych latarni morskich, a dwie kolejne utrzymują polskie stacje polarne w Arktyce i Antarktyce. Większość obiektów można zwiedzać, a każdy z nich ma własną historię, wysokość wieży i charakterystykę światła. W przewodniku znajdziesz lokalizacje, parametry techniczne oraz ciekawostki o latarniach od Świnoujścia po Krynicę Morską.

Ile jest latarni morskich na polskim wybrzeżu?

Latarnia morska to znak nawigacyjny w postaci wieży. Wysyła sygnały świetlne, a czasami również radiowe i dźwiękowe, które pomagają w bezpiecznej żegludze. Na polskim wybrzeżu obiekt uznaje się za latarnię morską, gdy został oznaczony na mapach morskich Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej i opisany w publikacjach nautycznych, takich jak Locja Bałtyku. Wybrzeże polskie 502.

Wzdłuż brzegu Morza Bałtyckiego działa 15 czynnych latarni morskich. Do tego dochodzą dwie latarnie polarne utrzymywane przez polskie stacje badawcze – Arctowski na Antarktydzie i Hornsund na Spitsbergenie w Arktyce. Łącznie daje to 17 czynnych znaków tego typu, choć w potocznym języku do polskich latarni często dolicza się również wygaszone obiekty historyczne.

Warto pamiętać, że nie każda wieża z laterną jest latarnią morską w sensie nawigacyjnym. Światło nawigacyjne w Sopocie, Stawa Młyny w Świnoujściu czy stawy na główkach portów bywają nazywane latarniami, ale pełnią inną funkcję i mają mniejszy zasięg. O statusie decyduje oznaczenie w spisie świateł i publikacjach nautycznych, a nie tylko wygląd budowli.

Nie każda wieża z laterną nad Bałtykiem jest latarnią morską – decyduje oznaczenie w spisie świateł i na mapach morskich Biura Hydrograficznego Marynarki Wojennej.

Mapa polskich latarni od Świnoujścia do Krynicy Morskiej

Latarnie rozmieszczone są wzdłuż wybrzeża od zachodu na wschód. Ich nazwy pochodzą przeważnie od miejscowości, w których stoją, z dwoma wyjątkami: Kikut bierze nazwę od wzniesienia na wyspie Wolin, a Rozewie od przylądka. Poniższa tabela zbiera podstawowe parametry czynnych obiektów.

Zasięg nominalny podaje się w milach morskich (Mm) przy widzialności 10 Mm. Warto go traktować orientacyjnie, bo rzeczywista widoczność światła zależy od pogody, wysokości oka obserwatora i warunków atmosferycznych. Wysokość światła ponad wodą bywa znacznie większa niż wysokość wieży, szczególnie gdy latarnia stoi na klifie lub wydmie.

Najciekawsze polskie latarnie morskie i ich historie

Świnoujście – najwyższa w Polsce

Latarnia Morska Świnoujście stoi na wschodnim brzegu Świny. Obecna ceglana wieża pochodzi z 1857 roku i mierzy 64,8 m, co daje jej status najwyższej ceglanej latarni morskiej nad Bałtykiem i jednej z najwyższych na świecie. Wysokość światła nad wodą wynosi 65 m, a biały sektor światła ma zasięg 27 Mm.

Wejście na taras widokowy wymaga pokonania 308 wąskich schodów. Z góry widać miasto, port, wiatrak Stawa Młyny oraz szeroką panoramę Morza Bałtyckiego. W pomieszczeniach latarni można obejrzeć m.in. żarówkę o mocy 4200 W i zabytkowy strój nurka ważący 70 kg.

Obiekt został udostępniony do zwiedzania w 2000 roku. Bilet normalny kosztuje 9 zł, a ulgowy 5 zł. Przy dobrej pogodzie sygnały świetlne widoczne są z odległości nawet 25 mil morskich, czyli około 46 km.

Niechorze – klif, miniatury i system AIS

Latarnia w Niechorzu powstała w 1866 roku i często uznawana jest za jedną z najładniejszych na Wybrzeżu Rewalskim. Ceglana wieża ma 45 m wysokości i stoi na klifie o wysokości 20 m. Dzięki temu światło umieszczone 62,8 m nad wodą jest dobrze widoczne, a na szczyt prowadzi 210 stopni.

Podczas II wojny światowej obiekt niemal wyleciał w powietrze, ale latarnicy znaleźli ładunki wybuchowe założone przez wycofujących się Niemców. U stóp wieży leży Park Miniatur Latarni Morskich, w którym polskie latarnie odtworzono w skali 1:10. Mieszkają tu latarnicy i emerytowani pracownicy Urzędu Morskiego w Szczecinie. To również jedna ze stacji brzegowych systemu AIS-PL HELCOM, monitorującego ruch statków.

Stilo – żeliwna wieża rzadka w skali świata

Latarnia Stilo znajduje się w miejscowości Osetnik, około 10 km od Łeby i blisko kilometr od morza. To jedna z dwóch całkowicie metalowych latarni na polskim wybrzeżu. Szesnastokątna wieża ze skręcanych płyt żeliwnych powstała w latach 1904–1906 i ma 33,4 m wysokości. Z dwóch galerii widokowych roztacza się panorama Bałtyku, lasów i okolicznych wydm, a obsługą zajmuje się pani latarnik.

Czołpino – latarnia wśród ruchomych wydm

Latarnia Czołpino leży na terenie Słowińskiego Parku Narodowego, na jednej z najwyższych zalesionych wydm. Wieża z 1875 roku ma 25,2 m wysokości, ale światło umieszczone jest aż 75 m nad poziomem wody. Z galerii widać jeziora Łebsko i Gardno oraz mierzeję oddzielającą Łebsko od Bałtyku.

Dojście do obiektu wymaga przejścia około 1,5 km przez las i Wydmy Czołpińskie. To jedna z najbardziej odosobnionych latarni w Polsce. Latarnik obsługuje urządzenia zdalnie, z miejscowości oddalonej o około 10 km, dzięki czemu obiekt działa bez stałej obsady na miejscu.

Mimo odosobnienia latarnia jest udostępniona do zwiedzania. Widok na ruchome wydmy z góry wynagradza wysiłek związany z podejściem, a w pogodne dni panorama obejmuje także fragment dzikiego wybrzeża.

Gdańsk Nowy Port – świadek wybuchu wojny

Latarnia Morska Gdańsk Nowy Port to obiekt wygaszony w 1984 roku, ale wciąż udostępniany turystom od maja do września. Ceglana wieża z 1894 roku ma 27,3 m wysokości. To z jej tarasu 1 września 1939 roku o godzinie 4:45 padły strzały, które rozpoczęły II wojnę światową.

W budynku zastosowano pierwsze nad Bałtykiem światło elektryczne. Można tam też oglądać replikę kuli czasu z 2008 roku, która służyła żeglarzom do nastawiania chronometrów. Margines błędu urządzenia wynosi zaledwie 1 sekundę na 200 lat. Funkcję tego obiektu przejęła nowoczesna latarnia w Gdańsku Porcie Północnym.

To z tarasu latarni w Gdańsku Nowym Porcie 1 września 1939 roku o godzinie 4:45 padły strzały, które rozpoczęły II wojnę światową.

Hel – widok na sześć innych latarni

Latarnia Morska Hel stoi niemal na końcu Półwyspu Helskiego. Obecna wieża pochodzi z 1942 roku i ma 41,5 m wysokości. Z tarasu na 39 m można przy dobrej pogodzie zobaczyć sześć innych latarni, między innymi Rozewie, Jastarnię i gdański Port Północny. Wewnątrz działa żarówka o mocy 1000 W, która po przepaleniu automatycznie obraca się o 45 stopni, a jej miejsce zajmuje zapasowa.

Historia latarnictwa na Helu sięga średniowiecza, kiedy ogień rozpalano na wieży kościoła. Pierwszą nowożytną latarnię wysadzili polscy saperzy we wrześniu 1939 roku, by utrudnić niemieckiej artylerii celowanie. Obecną budowlę wzniesiono w 1942 roku, a dla turystów otwarto ją dopiero w 1994 roku.

Które latarnie można zwiedzać?

Większość spośród 15 czynnych latarni jest udostępniona turystom. Wejście odbywa się głównie w sezonie letnim, dlatego przed wycieczką warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia i ewentualne ograniczenia. Wysokość, liczba schodów i stan techniczny mogą sprawić, że nie każdy obiekt będzie odpowiedni dla małych dzieci lub osób z problemami ruchowymi.

Bilety nie są drogie. W Świnoujściu wejście kosztuje 9 zł normalny i 5 zł ulgowy, w Gąskach 8 zł i 6 zł, a w Stilo 4 zł i 2 zł. Ceny w innych obiektach bywają zbliżone, ale aktualizuje je zarządca danego terenu.

Latarnie zamknięte dla zwiedzających

Nie wszystkie wieże można obejrzeć od środka. Latarnia Kikut w Wolińskim Parku Narodowym jest bezobsługowa i chroniona ze względów przyrodniczych. Latarnia Morska Gdańsk Port Północny leży na terenie przemysłowym i pełni ważną funkcję nawigacyjną dla statków wpływających do portu. Również metalowa latarnia w Jastarni nie przyjmuje turystów, ale warto zobaczyć ją z zewnątrz.

Co warto wiedzieć przed wejściem na wieżę?

Latarnie mają wąskie i strome schody, a niektóre wieże liczą ponad 300 stopni. Na tarasie bywa wietrznie, więc przyda się wiatrówka. Osoby z lękiem wysokości powinny wybierać niższe obiekty, na przykład w Darłowie lub Ustce. W sezonie letnim kolejki bywają największe w weekendy, dlatego lepiej wybrać się w godzinach porannych.

Nieczynne i polarne latarnie morskie

Na polskim wybrzeżu znajduje się kilka wygaszonych obiektów, które mają znaczenie historyczne. Jednym z ciekawszych jest Latarnia Morska Rozewie II, zbudowana w 1875 roku i wygaszona w 1910 roku. Dziś można ją zwiedzać i porównać z czynną latarnią Rozewie, która stoi obok. Na Półwyspie Helskim uwagę zwraca Latarnia Morska Góra Szwedów, wyłączona z użytku w 1990 roku.

Do nieczynnych latarni zalicza się także:

• Latarnia Morska Gdańsk Nowy Port, wygaszona w 1984 roku,
• Latarnia Morska Twierdza Wisłoujście, która przestała pełnić funkcję w 1758 roku,
• Latarnia Morska Jastarnia Bór, zniszczona we wrześniu 1939 roku,
• Latarnia Morska Gdynia Oksywie, wygaszona w 1933 roku,
• Latarnia Morska Ustka Wschodnia, nieczynna od lat 80. XX wieku,
• stara latarnia Czołpino Stare, zastąpiona nową budowlą w 1875 roku.

Poza granicami kraju działają jeszcze dwie polskie latarnie utrzymywane przez stacje badawcze. Latarnia Morska Arctowski powstała 16 marca 1978 roku na Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego na Antarktydzie. Jej wieża ma 6 m, a światło umieszczone jest 20 m nad wodą. Latarnia Morska Hornsund, zbudowana w grudniu 2006 roku, znajduje się na Spitsbergenie w archipelagu Svalbard. Obie oznaczane są na mapach Admiralicji Brytyjskiej symbolem lighthouse zgodnie z publikacją Symbols and Abbreviations used on Admiralty Charts, Chart 5011.